Artikel

‘Werk eerst aan vertrouwen en dan pas aan de rest.’

Robin van der Meel wás zo’n leerling die veel verzuimde. Door omstandigheden buiten school ontwikkelde ze complexe PTSS – een mentale aandoening die pas na haar schoolcarrière werd vastgesteld, en die onder andere zorgt voor gevoelens van schuld, schaamte, machteloosheid en de ontwikkeling van een laag zelfbeeld. Robin rondde een vervolgopleiding fysiotherapie af, maar is door haar klachten op dit moment niet in staat om te werken. Had er iemand op school doorgevraagd en naar haar geluisterd, dan was het anders gelopen, dat weet ze zeker. Als ervaringsdeskundige zet ze zich via ExPex in om voor andere jongeren wél dat luisterend oor te kunnen bieden. Met Buitenkans deelt ze haar ervaringen met afwezig zijn - en de confronterende gevolgen daarvan.   

Zen
Projectleider
Mariska Overgaag

Over hoe niet gezien worden voor extra schade zorgt

‘Als kind vond ik het normaal, maar als ik er nu op terugkijk vind ik het schokkend – dat er zoveel signalen waren die een aanwijzing vormden voor hoe het met me ging, maar dat daar nooit serieus actie op is genomen. In groep 7 van de basisschool heb ik een heel jaar lang niet gepraat op school. Dat kan de docent niet ontgaan zijn, zou je denken, maar ik heb nooit gemerkt dat iemand daar iets van vond of zich er zorgen om maakte - ik weet niet eens of mijn ouders er ooit een telefoontje over gehad hebben. Het kwalijke is: een traumatische ervaring heeft op die manier een dubbele impact. Er zijn niet alleen de schadelijke gebeurtenissen zelf, maar je ervaart als kind ook dat het de rest van de wereld blijkbaar niet zoveel uitmaakt dat het zo slecht met je gaat. Het voelt alsof je er voor je omgeving niet echt bent – alsof je geen bestaansrecht hebt – en dat is een overtuiging waar je later in je leven, hoe irreëel die ook is, maar lastig weer vanaf komt.

Op de basisschool was ik mentaal niet erg aanwezig, en toen ik naar de HAVO ging werd het makkelijker om me ook fysiek aan school te onttrekken. Op maandag deed ik thuis alsof ik me niet lekker voelde, waarna mijn moeder me ziekmeldde. En op dinsdag zei ik tegen mijn moeder: het gaat wel weer – en dan vertrok ik in de ochtend naar het strand, waar ik zo een paar dagen alleen rondzwierf, me verstopte tussen twee strandtenten of onder het gebouw van de reddingsbrigade kroop. Op school werd ik niet gemist, want ik was gewoon afgemeld door een ouder. Nu denk ik: ik was zo vaak weg. Ik was een teruggetrokken leerling. Maar er is niemand geweest die aan me vroeg: wat kunnen we voor je doen.’ 

Over de impact van afwezigheid

‘Er zijn foto’s van mijn schoolperiode; ik wéét dus dat ik bij lessen geweest ben en schoolreisjes heb gemaakt. Toch heb ik nauwelijks herinneringen aan die tijd. Ik was zo bezig met overleven dat ik niet in staat was om me met school en alle mensen daar te verbinden. Een geheim met je meedragen neemt veel ruimte in, en mentale klachten hebben grote impact op je vermogen om te leren. Met zulke klachten en met zo’n geheim heb ik 12 jaar rondgelopen. De leerlingen om me heen maakten afspraken voor in de stad na school, presteerden op het sportveld, ze hadden hun huiswerk af en haalden hoge cijfers. En ik dacht ondertussen alleen maar: ik kan dit blijkbaar niet, ik ben hier dus te dom, te incapabel voor. De prijs daarvoor betaal ik ook nu nog. Ik heb jarenlang door gebuffeld, in die overlevingsstand dus, en ik heb ondanks de PTSS mijn middelbare school afgerond en een vervolgopleiding gedaan. Maar ik heb mezelf emotioneel niet ontwikkeld.

Robin

En dat betekent dat ik nu, met alle ambitie die ik heb, niet eens naar Albert Heijn kan voor een boodschap, zoveel angst voel ik voor ruimtes waar veel mensen zijn, voor gangen waar je niet makkelijk uit kan. Ik heb opnames gehad door het hele land, de wachtlijsten zijn eindeloos – en alles wat ik wil is meedoen aan de maatschappij. Dat is belangrijk om te beseffen, denk ik, wanneer je als mentor een leerling hoort roepen dat school zo klote is. Ik bedoel: het is een uitspraak die dat kind méént op dat moment, maar ieder mens heeft een wezenlijke behoefte om bij een groep te horen, om mee te doen. Als een leerling zich afzondert of afzet dan moet je je afvragen: waarom is dat zo? Welke hulpvraag zit daaronder? Een kind kan die gevoelens en behoeften niet onderscheiden of verklaren bij zichzelf, en medeleerlingen zijn daar ook helemaal niet op toegerust. Je kunt een jongere dat niet allemaal alleen laten uitzoeken, er is een volwassene nodig om dat wat er écht speelt helder te krijgen.’ 

Over de oplossing (die geduld vraagt)

‘Natuurlijk; soms vormen ouders onderdeel van de problematiek die er speelt, maar waar dat niet zo is zijn ze in mijn ogen een onmisbaar deel van de oplossing. Leerling, mentor én ouders zouden op grond van gelijkwaardigheid met elkaar om de tafel moeten, en met regelmaat, zodat iedereen de gelegenheid krijgt om uit te spreken: hoe vinden we dat het gaat? Vallen er dingen op? En hoe onhandig dit ook klinkt: ik geloof dat de eindregie altijd bij de leerling zelf moet blijven liggen. Gedwongen maatregelen werken weerstand in de hand; ze voelen als straf en zorgen er zo voor dat een kind alleen maar méér dingen gaat verbergen. En natuurlijk zijn er soms harde noten te kraken, en is dat lastig. Maar je krijgt iemand pas aan boord als iemand het idee heeft dat de dingen die deze persoon denkt en voelt belangrijk zijn, bestaansrecht hebben. Leidt dat niet meteen tot verandering en meer aanwezigheid op school? Blijf dan regelmatig bij een leerling aankaarten dat je er bent - dat het aanbod voor hulp staat. Werk eerst aan vertrouwen en dan pas aan de rest. Op school had ik een mentor die wél in de gaten had dat ik worstelde met dingen. Door school is er niet echt ingegrepen, maar deze mentor liet me met hele kleine gebaren merken dat ik haar niet ontging – met een duim in de gang, met een knipoog als ik toch in de klas zat. Het valt haar op dat ik besta, dacht ik dan. Er is íemand die het fijn vindt dat ik hier ben.’


Robin hoopt op een hulphond
Wetenschap onderschrijft: een hulphond kan mensen met een PTSS-diagnose veel verlichting bieden. Doordat de hond rust, regelmaat en bewegingsvrijheid biedt. En omdat de hond praktische hulp kan bieden, bijvoorbeeld door iemand wakker te maken tijdens een nachtmerrie.

Ook Robin hoopt meer van haar ambities te kunnen realiseren met de ondersteuning van een hulphond. Op dit moment wordt een hulphond nog niet vergoed door zorgverzekeraars in Nederland. Daarom is Robin een crowdfunding-actie begonnen. Met een kleine bijdrage kun je al flink helpen.

Je vindt de actie hier 

Robin

Lees meer

Links en documenten die dit onderwerp beter helpen begrijpen.